Hàn Quốc tài năng đã thành công, ta vẫn loay hoay.

Theo ông nguyên cớ của cách hiểu sai lệch này là gì?  Đây không phải là lỗi cá nhân chủ nghĩa nào cả

Tỉ dụ như lực lượng doanh nghiệp, ví dụ như sự vận hành của các thị trường, thí dụ như câu chuyện cạnh tranh tự do, bình đẳng. Nghĩa là đừng để cho bọn ăn trộm lợi dụng dạng "tối đen" về luật pháp mà cuỗm những quyền chính đáng đó của cá nhân chủ nghĩa.

Còn về mặt xã hội, vai trò của quốc gia là điều tiết làm sao đừng để sự chênh lệch thái quá giữa các cá nhân trong xã hội, bởi sự chênh lệch thái quá sẽ dẫn đến sự sai lệch về tư cách con người, và lớn hơn là bất ổn tầng lớp.

Hay Đặng Thái Sơn, hay Ngô Bảo Châu chẳng hạn. Nhưng chúng ta phải nhìn như thế để đánh giá cho nó công bằng hơn, thấy gốc rễ vấn đề ở chỗ nào mà thay đổi.

Mà là hệ quả của một ý thức hệ thâm căn cố đế. Còn Việt Nam, do mới nhập cuộc, nên chính yếu đi theo người ta, chứ chưa nghĩ đến chuyện nghĩ ra cái gì mới. Văn hóa tự chịu bổn phận   Nhất là đối với một sơn hà qua khá nhiều cuộc chiến tranh trong quá trình một ngàn năm từ khi có nền độc lập của mình, đúng không ông? Nhưng xét cho cùng, chiến tranh tuy nhiều, nhưng vẫn chỉ là những cái thất thường, còn hòa bình và phát triển mới là cái thường nhật trong quá trình phát triển của một tầng lớp.

Từng lớp đại đồng đâu phải phát minh của ông Karl Marx, ông Lenin đâu, mà là phát minh của ông Khổng Tử, và những đồ đệ của mình. Thị trường càng lành mạnh thì định hướng càng hiệu quả, và càng đỡ tốn kém (về chi phí định hướng). Nhưng nói một cách cùng tận là suốt mấy ngàn năm phát triển của Việt Nam cái cấu trúc phát triển của ta nó quá vững bền, như chúng ta hay nói là con trâu đi trước cái cày đi sau, và con người đi sau hết.

Vì vậy tôi nói việc đổi thay lối tư duy này sẽ thực thụ là một cuộc cách mệnh. Đâu cũng vậy thôi, câu chuyện phong trào Phố Wall là vậy đó.

Điều mấu chốt nhất của kinh tế thị trường là ưng những quyền tự do về tài sản, bao gồm quyền tự do sở hữu, quyền tự do kinh doanh. Hẳn nhiên những cái đơn lẻ đó cũng chưa đủ chứng tỏ là Việt Nam đã nhập cuộc tốt. Là tư nhân, cạnh tranh, vị thế, và được bảo đảm bằng luật. Thậm chí, người Đài Loan còn tự đặt cho mình một vị thế là thiết kế sản phẩm vi tính cho loài người. Tức là không chỉ văn hóa miêu tả bản thân, mà có cả cái văn hóa chịu bổn phận về sự biểu đạt đó?  Cũng có thay đổi rồi, nhất là với lớp trẻ, chứ không phải hoàn toàn vẫn như vậy.

Ông có nhớ trong cuộc hội thảo Hàn - Việt cách đây mấy năm tại Trung tâm Hội nghị nhà nước, chính (cựu) Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã nói rằng Việt Nam và Hàn Quốc có cái phát xuất điểm giống nhau là đều đi lên từ đống tro tàn của chiến tranh không?  Có. PGS-TS Trần Đình Thiên  Để khắc phục cái nhận thức méo mó này phải làm sao đây?  Chuyện này không chỉ một số nhà lãnh đạo hiểu, không chỉ giới lý luận, hay chuyên gia kinh tế hiểu, mà toàn xã hội phải hiểu kinh tế thị trường đích thực là gì.

Đây là cách hiểu định hướng XHCN một cách hợp lý nhất. Vai trò lớn nhất của nhà nước, tựu trung lại, là bảo vệ những tài sản của những cá nhân chủ nghĩa đó để họ yên tâm vận hành tài sản đó một cách hiệu quả nhất và sáng tạo ra của cải cho xã hội, và một phần được dùng lại làm tổn phí vận hành cho nhà nước.

Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời kì đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những nguyên tố cơ bản của kinh tế thị trường" -  PGS-TS Trần Đình Thiên. Viễn thông, điện thoại di động, internet, chẳng hạn.

Mọi luồng gió mới từ bên ngoài vào luôn được đón nhận với một tâm lý cảnh giác cao độ. Nói một cách hình ảnh là không nên quá chú trọng tới việc giáo dục giới tính cho một cô bé con mới 5-6 tuổi, tôi xin lỗi các chuyên gia về giáo dục và bình đẳng giới  ,  đúng không ạ?   Nhưng, theo ông, khoảng thời gian mới rồi có phải là vẫn chưa đủ dài cho cô bé con đó trở nên một cô gái nở nang, hay theo cách nói của các cụ là "xôi ra xôi, oản ra oản" không?   Thời đại này là thời đại của tốc độ, của thay đổi tới chóng mặt.

Cách hiểu của mấy chục năm qua đã khiến cho cái định hướng cao đẹp, nhưng rất xa vời kia, đã lấn át cái kinh tế thị trường. Cùng một phát xuất điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công. Chúng ta tưởng chúng ta hiểu, bởi giáo trình Tây có đầy rẫy, đọc là hiểu. Thế mà sao suốt 25 năm qua vì sao chúng ta lại vật vã, khổ sở đến vậy, và cũng khiến cho giới đầu từ nước ngoài vào Việt Nam luôn băn khoăn, thắc mắc, thậm chí hoài nghi về khái niệm này, để có những quyết định quan trọng khi bỏ đồng vốn ra?  vị hóa ra chúng ta chưa hiểu thế nà kinh tế thị trường theo nghĩa tử tế đàng hoàng.

Chúng ta hay nhắc đến từ công nghệ, phấn đấu có công nghệ đương đại. Tại sao Việt Nam chậm tiến?   Vấn đề chính của Việt Nam hơn hai chục năm qua là gì?  Chúng ta đưa quá ít những nguyên lý căn bản của kinh tế thị trường vào thực tiễn, mà quá chú trọng phần quản lý nó theo cách hành chính, vì sợ nó chệch hướng.

Hàn Quốc chẳng hạn, cũng trong khoảng thời gian đó, họ đã bước từ cái xã hội kém phát triển, như chúng ta, sang tầng lớp phát triển loại cao.

Tức là phải có thị trường thì mới định hướng XHCN được. Nói tóm lại, muốn định hướng thì phải có đối tượng để định hướng trước. So với với nhiệm vụ hội nhập của dân tộc Việt Nam bây chừ, chúng ta thấy đổi mới nó tiến chậm. Ông Adam Smith bảo nhà nước là "gác đêm" cho sở hữu tư nhân là theo cái nghĩa đó. Bài học   Các nước che đậy, Việt Nam lại.

Sau khi trả giá đắt, mới nhớ ra. Và điều làm được đó nó giúp chúng ta thoát khỏi cảm giác tự ti rằng dân tộc chúng ta không thể khẳng định được gì trước loài người, ngoài việc đánh thắng mấy đế quốc to, trong quá vãng.

Cái hệ thống thể chế dựa trên ba nhân vật ấy nó tích đọng lại quá lâu nên phá vỡ nó rất khó. Rất may là gần đây hai khái niệm thị trường và định hướng XHCN đã dần rõ ra, và quốc gia cũng bắt đầu ngộ ra rằng vai trò chính của mình là làm sao giảm thiểu tổn thất thị trường. Trưng ra   Vai trò của quốc gia trong kinh tế thị trường   Theo cách giảng giải của ông, tôi hoàn toàn cảm thấy dễ hiểu.

Từ lập luận nói trên, tôi thấy Nghị quyết Đại hội XI, tuy không dùng những từ đạo to búa lớn, nhưng đã tiếp cận được tư duy phát triển đúng. Bởi sự luôn phải gồng mình lên đương đầu với bao cuộc chiến tranh, nên nó luôn cảnh giác với mọi thần thế từ bên ngoài. Hơn nữa, hệ thống đó lại thành công trong các công cuộc bảo vệ giang san, nên điềm nhiên người ta thấy đó là một hệ thống rất tốt.

Hay Việt Nam sẽ chỉ là người đi hút dầu thô, đào mỏ, hay xúc cát đi bán cho loài người? Và được bao lâu?  Ý ông nói là phải có sản phẩm made by Vietnam, chứ không chỉ made in Vietnam?  cố nhiên. Vai trò của quốc gia pháp quyền là đảm bảo cho những quyền chính đáng đó được thực hiện.

Hẳn nhiên ai cũng phải chịu bổn phận trước lịch sử về những quyết định của mình cả. Nhưng hóa ra lại không phải là thế. Ta hãy so sánh Đài Loan với con chip của PC.

Chính con chip đó đã định vị Đài Loan trong cuộc chơi. Huỳnh Phan  Mời bạn đọc ghé thăm và đóng góp quan điểm cho trang  Fanpage   của  Tuần Việt Nam.

Nhưng nếu nhìn vào tiến trình lịch sử, thì quả là một phần phong độ kỷ đổi mới mới rồi cũng làm được một việc lớn: đó là rung, là lắc cái cấu trúc "tĩnh" đã hình thành hàng ngàn năm đó, khiến nó phải năng động.

Nhưng đầu tiên phải made in Vietnam đã, bởi giờ thế là đã khó rồi.

Bởi chỉ so thiết chế tốt, những nhà đầu tư có công nghệ hiện đại họ mới vào được. Thị trường là cạnh tranh tự do, càng nhiều cạnh tranh tự do, càng nhiều sở hữu tư nhân hợp pháp, và sự bình đẳng giữa các chủ thể, thì nền kinh tế thị trường càng tốt. Ông lý giải thế nào về sự rụt rè, e ngại, vừa làm vừa run, nặng về định hướng, hơn là phát triển thị trường? Do thiếu kiên tâm chính trị, hệ thống think-tank có vấn đề, hay do cái mà gần đây người ta hay nói vui là "Việt Nam là nước khó có thể phát triển"?    Hoặc giả căn do chính là những nguyên tố tác động từ bên ngoài khiến chúng ta e ngại? chẳng hạn khủng hoảng kinh tế - tài chính, cuối những năm '90 ở châu Á, và lặp lại 10 năm sau trên toàn thế giới?   Những điều anh nêu đều có lý cả.

Đã ngồi trên lưng hổ rồi, không còn cửa tụt xuống đâu, gẫy cổ như chơi. Việt Nam hiện giờ càng phải làm sao phải càng thúc đẩy cho hệ thống thể chế thị trường phát triển nhanh, bởi đã hội nhập vào cái thị trường thế giới phát triển rất cao rồi. Xin cám ơn ông. Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời kì đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những nguyên tố cơ bản của kinh tế thị trường.

Hơn nữa, cái từng lớp của chúng ta còn dựa trên mô hình của phương Đông, của đồng thuận xã hội, và ảnh hưởng nặng nề của Khổng Giáo. Khi có đổi mới, đó là một cuộc cách mạng thực thụ - chuyển sang kinh tế thị trường. Và, đặc biệt, không cho cái tự do vô chính phủ nó phá đám việc thực thi những quyền đó.

Nhưng để đảm bảo điều đó, đầu tiên phải có hệ thống thế chế hiện đại, đặc biệt với những nước đi sau. Hay nói một cách nhẹ hơn là phát triển gập ghềnh, không đồng bộ.

Tôi lấy ví dụ cơ cấu công nghiệp, bởi cũng sắp đến năm 2020 rồi, khi Việt Nam phấn đấu đạt mức cơ bản là nước công nghiệp, chúng ta định làm cái gì trên thế giới, trong cái chuỗi giá trị của loài người? Tôi nghĩ Việt Nam phải tạo ra một cái riêng.

Nhưng, ít nhất, nó cũng cho thấy nếu đích thực kiên tâm thì cũng có thể làm được cái gì đó.

Tất nhiên là tự do trong khuôn khổ luật pháp, tự do có điều kiện, chứ không phải tự do vô chính phủ.

"Cùng một xuất hành điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công. Bởi tuy là cá thể, nhưng những cá thể đó là dấu hiệu của năng lực Việt Nam. Nhưng nói chung tập tính, đặc lót lòng lý cố hữu đó của người Việt, hoàn toàn không còn tương hợp với yêu cầu phát triển hiện nay nữa.

Chúng ta cũng nên tự tin rằng hơn một phần phong độ kỷ đổi mới mới rồi, cũng có những cái chúng ta nhập cuộc với thế giới đâu phải quá chậm. Một cấu trúc từng lớp mà mỗi người đều có tham dự vào đó, mỗi người đóng một vai trò chức năng khác nhau.

Như tôi đã nói, cái định hướng tốt nhất là phải tạo ra cái đối tượng cần định hướng (thị trường), và để cho nó phát triển bình thường nhất. Đó là lý do tại sao doanh nghiệp Việt Nam phát triển hơn 20 năm rồi, nhưng vẫn yếu, và thị trường vẫn kém phát triển.

Nhưng đây là chuyện cấp thiết, và cần thiết. Nhất là việc cái cấu trúc thể chế đó đã giúp dân tộc này xử lý thành công bao nhiều cuộc chiến tranh. Theo tôi, suy cho cùng là phải suy như vậy, chứ chúng ta hay có lề thói qui lỗi ngắn hạn, qui cho ông nọ, ông kia, hay cho tuổi nọ, tuổi kia.