Nhịn bụng điền dã và viết sách Dự là người Nguồn
Cuộc kiếm tìm và đấu tranh của Dự vẫn tiếp chuyện. Một lãnh đạo huyện còn hồ hởi lên báo nói rằng “người Nguồn đã tìm được nguồn”.
Từ bé. Nghiên cứu và viết. Ma Coong… từ dãy Giăng Màn ở miền biên viễn Cha Lo đến đèo Đá Đẽo. Mà Thổ thì đã sao” hoặc “Hay là cứ để người Kinh đi” nhưng Dự dứt khoát không chịu. Duy có Dự kịch liệt phản đối. Nhưng ông không chịu và xin làm tạp dịch. Không thể là một bộ phận của dân tộc Thổ. Khi còn công tác. Chữa bệnh của người dân Nguồn. Dự với bút danh Thiếu Lâm Gia còn có những bài châm biếm cay chua mà trong đó đến nay ông vẫn còn tâm đầu ý hợp với bài báo “Chết cha tho rọi” (nói theo tiếng Nguồn có nghĩa là “Chết cha tôi rồi”).
Bàn bạc với nhiều nhà khoa học. Bao lăm lương tháng đều đổ vào sách. Ông muốn “nó là nó”. Dự nhận ra rằng nếu không có phương pháp luận biện chứng khoa học về dân tộc học thì rất khó để chứng minh cho các nhà dân tộc học. Trong đó có lễ cúng "Pụt" tại thác Pụt. Cũng thời gian đó. Huyện Minh Hóa tổ chức một chuyến điền dã tìm hiểu văn hóa người Thổ ở Nghệ An.
Người vác tù và hàng tổng đã nhắc họ nhớ về nguồn cội bằng những công trình nghiên cứu văn hóa quý giá và cuộc đương đầu không mỏi mệt của mình. Dự được mẹ ru bằng bài “Hò thuốc cá”.
Trở về làm chuyên viên quèn. Khùa. Dù sau đó rất nhiều học trò của Dự được đề bạt lên huyện. Thậm chí. Tiền biên tập… đủ thứ tiền đều từ đồng lương hưu mà ra cả. Viết được hai năm. Hàng chục công trình. Cộng đồng người Nguồn ở Minh Hóa vẫn gìn giữ nhiều nét văn hóa riêng biệt. Kèm theo hàng loạt công trình của ông và các nhà khoa học nghiên cứu về người Nguồn.
Dự đã trở thành một pho sử sống của người Nguồn. Huyện nhiều lần họp. Với nhiều bài báo có thể được coi là “quả bom tấn” ở huyện nghèo này. Một tháng sau. Sau gần 30 năm dày công điền dã bằng đồng lương hưu hạn hẹp của mình và những mùa lúa.
Dự được nhiều người gọi vui là ông “chết cha tho rọi”. Lý do rất đơn giản: thiếu tiền!. Như sợ rằng thêm một lần từng lớp sẽ nhận thức sai về người Nguồn. Quan sát từng chi tiết căn nhà. Đã có lúc người ta muốn ép Dự về hưu non. Các nhà quản lý về tộc danh đích thực của người Nguồn. Ma chay. Tên gọi một số dân tộc thiểu số và xây dựng bản danh mục thành phần các dân tộc Việt Nam” đã được Ủy ban Dân tộc khai triển.
Lên tỉnh. Trong bốn năm cuối trước khi về hưu. Dự bắt đầu viết về văn hóa Nguồn. Dự đùa. Cán bộ nọ cầm tờ báo đọc
Sinh viên… Có thể nói không ngoa rằng với những bước chân không mỏi trong gần 30 năm. Nhưng đoàn chỉ “xem hoa” ở hai gia đình người Thổ trong… một buổi và ngay sau đó HĐND huyện đã ra quyết nghị khẳng định người Nguồn chính là một bộ phận của người Thổ!.
Được nghe cha kể những câu chuyện cổ tích về “Ông Đùng và thằng Sắt”. Không ai tìm hiểu về văn hóa Nguồn và các dân tộc ít người ở Minh Hóa mà không tìm đến ông “cứ nhân quèn” này. Nhà báo.
Hết bài thấy cái bút danh Thiếu Lâm Gia bèn buột miệng kêu lên một tiếng “Chết cha tho rọi!”. Giám đốc trường Đảng Tuyên Hóa. Những bài báo của Dự xuất hiện đều đặn trên báo Quảng Bình bên cạnh với những bài chống thụ động.
Dự tiếp tục sưu tầm nhiều sách. Song rất nhiều bản thảo quý của Dự vẫn chưa thể in. Đời Dự - như cách ngắn gọn mà ông tự gọi mình - đã đi qua nhiều nhánh rẽ. Dự đã nhiều lần đi điền dã. Từ khi Quảng Bình tái lập năm 1989.
Trăn trở với người Nguồn Gần 30 năm điền dã. Huyện Tuyên Hóa chia thành Tuyên Hóa và Minh Hóa. Bên một chồng sách và một căn nhà gỗ ọp ẹp. Đề án “Điều tra.
Cái nghiệp viết đến với ông. Trong hàng trăm chuyến điền dã đó. Là lớp trí thức đầu tiên của cái huyện nghèo nhất nước này. Cứ mỗi lần có bài viết hay cuốn sách nào có chi tiết chưa xác thực về người Nguồn. Dù họ là tiến sỹ. Ngô tần tảo của vợ. Sắt đá. Cứ liệu về dân tộc học của người Nguồn. Văn thư với điều kiện không bị… trừ lương.
Dự tiếp cầm bút chống tiêu cực với bút danh Đinh Thanh Dự. Dù kết quả điều tra có thế nào đi nữa. Chỉ có tác giả là nhịn đói thôi”. Trong đó có nhắc tới người Nguồn. Thậm chí. Nghĩ là làm. Nhận được chín giải thưởng của Hội văn chương dân gian Việt Nam. Nhưng những bài báo chống bị động năm cũ lại trở nên cản lực khiến Dự không được đoái hoài trong thành phần cốt cán huyện Minh Hóa.
Ở cái tuổi 72. Cũng từ đó. Dự lại loay hoay viết bài phản biện. Với cách đặt vấn đề thẳng thắn. Có người thấy khổ thân mà khuyên Dự rằng “Nguồn cũng được. Khung cảnh rất hợp cho cái triết lý của ông: “Hoài cổ. Bữa ăn. Cụ ông. Tiền dựng bìa. Về hưu với đôi chân còn cứng và bầu nhiệt huyết còn nóng sốt. Có gần 10 đầu sách xuất bản. Mở đầu với bài báo “Nói đúng nhưng chưa được làm rõ” viết về những chuyện nhập nhèm của ba đơn vị lớn trên địa bàn huyện
Cùng ăn ở với người Nguồn ở khắp huyện Minh Hóa và cẩn thận ghi chép lại những câu chuyện cổ. Ca dao. Khổ cả đời”. Tục ngữ và tập quán sinh hoạt. Tiếc là hội thảo đã không có cái kết mong muốn: sau nhiều tham luận trái chiều về cội nguồn người Nguồn. Và lần nào Dự cũng “được” ngờ chính là người “vén áo cho người xem lưng”.
Những bài đồng dao. Tốt nghiệp cử nhân văn khoa từ năm 1970. “Tiền in. Theo Dân Trí. Bài báo viết về một cán bộ cấp huyện. Và cũng là nỗi ám ảnh của những người trót “nhúng chàm” ở huyện. Hội thảo thống nhất sẽ mỏng lên trung ương và nghiên cứu tiếp. Mường hay Kinh mà một số nguồn tài liệu vẫn khẳng định. Bản thảo về văn hóa người Nguồn và các dân tộc thiểu số ở Quảng Bình.
Cái bút danh Thanh Tâm và Dương Công Minh mau chóng được độc giả báo Bình Trị Thiên biết đến. Tiền đồ bày. Hàng trăm đơn kiến nghị và bài báo của Dự cùng với nhiều nhà khoa học đã mở đường cho buổi hội thảo xác định tộc danh người Nguồn năm 2004 tại Quảng Bình.
“Kêu” đến nhà quản lý từ trung ương đến tỉnh về việc xác nhận người Nguồn trong danh mục các dân tộc Việt Nam. Ngủ với vợ người bị bắt được dọa chém bèn buột miệng kêu một tiếng “chết cha tho rọi!”. 000 trang. Ngoài những bài điều tra. Nghiên cứu sinh hay sinh viên. Đến nay. Gia bản của ông Đinh Thanh Dự là gần 10 giải thưởng và 30 đầu sách. Dự đã viết hơn 30 tập sách và bản thảo với hơn 100.
Dự không còn tên trong Ban chấp hành Huyện ủy. Dự đấu những chuyến điền dã hàng tháng trời tới hầu tất mọi ngõ ngách của người Nguồn và các dân tộc Mày. Cụ bà người Nguồn quây quần bên mâm lễ “giỗ sống” mà con cháu dâng vào ngày cuối năm. Cuối thập niên 1980. Các công trình và giải thưởng vẫn tiếp chuyện dày lên tỷ lệ nghịch với số tiền lương còi cọc của ông. Và có nhẽ ông đã chọn cho mình nhánh rẽ gian nan.
Rục. Cưới hỏi… để dần hệ thống hóa thành kho tàng văn hóa dân gian sinh động của người Nguồn. Một kiểu đùa như thật. Gợi ý cho các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian. Cộng đồng bốn vạn người Nguồn ở Minh Hóa vẫn nhớ ơn Dự.
Báo về. Và cũng là cái nghiệp đưa thế cuộc ông đấu rẽ ngang chính là khi ông cầm bút viết những bài báo chống thụ động. Ông đã tỉ mẩn ghi chép lại từng lời kể của các cao niên.
“Sự tích thác Pụt”. Tập tục sinh hoạt. Được đi trẩy hội rằm tháng ba. Ông theo nghiệp dạy học được ba năm trước khi phiên ngang sang Ban truyền giáo Huyện ủy Tuyên Hóa. Những bài báo liên tục được đăng. Nghiên cứu xác định thành phần.
Được dự lễ dâng cơm “giỗ sống” cha mẹ… Dự tin rằng người Nguồn có một kho tàng văn hóa biệt lập. “Rừng” tờ trình lại được Dự nối gửi đến các cơ quan chức năng và các viện nghiên cứu suốt 6 năm ròng rã.
Cả huyện xôn xao bàn tán.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét